خلاصه ای از کتاب ۱۲شهریور فرقه دموکرات آذربایجان

کانال تلگرامی تربیت سیاسی:
برنامه ریزیهای اجتماعی و اقتصادی فرقه #دموکرات #آذربایجان
قسمت اول

✍️ احمد یغما
در بحث حزب توده ایران تا حدودی به فرقه دموکرات آذربایجان نیز اشاراتی نقادانه شد اما وقایع تاریخی را نباید تنها از زاویه نقد نگاه کرد بلکه حقایقی عمیق در آنها نهفته است که دانش آن میتواند تجارب بسیار مهمی را برای دولت مردان و خود مردم حاصل کند. لذا در این مقوله مطالبی را بدون دخل و تصرف از کتاب "شهریورین اون ایکی سی" (دوازده شهریور 1324) که در نخستین سالگرد تاسیس فرقه دموکرات آذربایجان نوشته شده برای شما عزیزان انتخاب و تقدیم میکنم.
البته در این کتاب سعی شده تا تجارب جعفر پیشه وری از تلفیق سوسیالیزم و ملی گرایی بشکل یک راه انقلابی عملی ارائه گردد. از جمله نقش سازمان فدائیان (فدائیان فرقه) به عنوان بازو و ضامن اجرایی نهضت و تقسیم اراضی و حل مسئله زمین و سازمان دهی مردم و مهمتر از همه خودکفایی نسبی اقتصاد آذربایجان که در محاصره و بحرانی ترین ایام پایانی جنگ دوم جهانی بود بطور مشروح بیان شود.
آنچه در این نگارش منظور نظر هست نگاه کوتاه و اجمالی به موفقیتهای فرقه در عرصه اجتماعی، اقتصادی است. و پرداخت به دیگر مسائل فرقه به فرصت دیگر موکول میشود.

فرقه دموکرات در 12 شهریور مدعی شد که به 12 ماده از بیانیه ای که 12 ماه قبل بصورت اهداف پیش بینی شده، ارائه کرده بود، نائل گشته است. این 12 ماده عبارت بودند از:
1- ضمن حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران، باید به موازات آن برای خلق آذربایجان آزادی داخلی و خودمختاری مدنی داده شود که بتواند در راه احیای فرهنگ خود و آبادانی آذربایجان و هم سو با حفظ قوانین عادلانه کل مملکت، سرنوشت خود را تعیین کند.
2- برای اجرای همین منظور، بالفور انتخابات انجمنهای ایالتی و ولایتی برگزار و شروع به کارخواهد کرد.
3- در مدارس آذربایجان تا کلاس سوم به زبان آذربایجانی تدریس و از کلاس سوم به بعد در کنار زبان آذربایجانی، زبان فارسی نیز تدریس خواهد شد.
تشکیل فرهنگستان علوم در آذربایجان یکی از مقصدهای اساسی فرقه دموکرات می باشد.
4- فرقه دموکرات آذربایجان در خصوص گسترش صنایع و کارخانه ها تلاش نموده و سعی خواهد کرد کارخانه های موجود را تکمیل و از این طریق به رفع مشکل بیکاری پرداخته و در گسترش صنایع دستی و ماشینی وسایلی را به وجود خواهد آورد که به تاسیس کارخانه های نوین منجر خواهد شد.
5- گسترش تجارت از مسائل لازم و جدی فرقه دموکرات محسوب می شود. انسداد راه ها تا امروز موجب پایمال شدن ثروت های خرده مالکین، روستائیان و باغداران و سبب افلاس و دریوزگی آنان شده است. برای جلوگیری از این کار، فرقه دموکرات در پی یافتن راه هایی از جمله بازارهای خارجی برای فروش کالاهای آذربایجان با استفاده از راههای ترانزیت می باشد. و با جدی قلمداد کردن این کار از نقصان ثروت های عمومی جلو گیری به عمل خواهد آورد.
6- یکی دیگر از هدفهای اصلی فرقه دموکرات، آباد کردن شهرهای آذربایجان است. به همین زودی قانون انجمن های شهر تغییر یافته و از این رهگذر امکان خود یاری مردم در جهت آبادانی و عمران شهرها فراهم خواهد شد.به خصوص تامین آب آشامیدنی مردم شهر تبریز از مسائل فوری و جاری فرقه دموکرات آذربایجان می باشد.
7- بنیانگذاران فرقه دموکرات به خوبی می دانند که نیروی ثروت آفرین و توان اقتصادی در بازوی روستاییان نهفته است. بنابر این، فرقه نمی تواند تحرکی را که در میان روستاییان به وجود آمده، نادیده بگیرد. پس فرقه سعی خواهد کرد که به منظور تامین نیازهای روستاییان، قدم های اساسی بردارد. تعیین حدود معقولی در پرداخت های رعایا به ارباب ها و جلوگیری از مالیاتهای غیر قانونی که اربابان خودسرانه آن را وضع کرده اند، از وظایف مبرم و فوری فرقه دموکرات است. فرقه تلاش خواهد کرد که این مسئله را به گونه ای حل کند که رضایت روستاییان جلب و اطمینان زمین داران به آینده شان تامین شود تا در آبادانی روستاها و کل مملکت با جدیت بیشتری بکوشند....
8- یکی دیگر از مهم ترین وظایف فرقه دموکرات مبارزه بر علیه بیکاریست ....
9- در تدوین قانون انتخابات، ظلم عظیمی به مردم آذربایجان روا داشته شده است. بنابر اطلاعات دقیق، بیشتر از 4 میلیون نفر آذربایجانی در این ایالات زندگی می کنند که بر اساس قانون انتخابات غیر عادلانه، روانه کردن 20 نماینده به مجلس شورای ملی، مطلقا با سرانه جمعیتی متناسب نیست و این تسهیم غیرعادلانه است. فرقه دموکرات خواهد کوشید تا آذربایجان متناسب با نفوس خود، حق انتخاب نماینده داشته باشد. در اینصورت نمایندگان آذربایجان تقریبا یک سوم کل نمایندگان مجلس را تشکیل خواهد داد. فرقه دموکرات خواستار آزادی محض در انتخابات است. فرقه دموکرات با مداخله کارکنان دولت از داخل و خارج تهدید و تطمیع سرمایه داران در انتخابات مبارزه خواهد کرد...
ادامه دارد

برنامه های اجتماعی و اقتصادی فرقه دموکرات آذربایجان
قسمت دوم
10- فرقه دموکرات آذربایجان با کارکنانی که خود را در جمع ادارات جا داده و به گرفتن رشوه و عمل اختلاس مشغولند، مبارزه خواهد کرد و از کارکنان صدیق قدردانی به عمل خواهد آورد. مخصوصا تلاش خواهد کرد تا درآمد آنها را طوری تنظیم کند که ایشان نیازی به دزدی و خیانت نداشته باشند و بهانه برای اینکارها وجود نداشته باشد تا بتوانند یک زندگی آبرومندی برای خود فراهم کنند.
11- فرقه دموکرات سعی خواهد کرد بیشتر از نصف مالیاتهای مستقیم صرف احتیاجات خود آذربایجان بشود و از میزان مالیاتهای غیر مستقیم، به میزان قابل ملاحظه ای کاسته شود.
12- فرقه دموکرات آذربایجان خواستار رفاقت با تمام دول به خصوص دول متفق می باشد و به این روند تداوم بخشیده و از تلاش کسانی که بخواهند خللی در این دوستی ایجاد کنند، ممانعت و از فعالیت عناصر خائن در ادارات دولتی، سیاسی و اجتماعی که بخواهند به این روابط لطمه وارد کنند، ممانعت به عمل خواهد آورد.
اینها اهداف بنیادین بنیانگذاران فرقه دموکرات بودند.

"در 12 مهرماه همان سال یعنی بعد از گذشت یکماه از تشکیل فرقه مرام نامه پذیرفته شده به صورت بسیار کامل رسمیت یافت. کنگره خود مختاری، واگذاری زمین، و شعارهای بنیادینی مانند: رسمیت یافتن زبان ملی اساس این کنگره را تشکیل می داد و این کنگره با واگذاری کارهایش به کمیته مرکزی، با عزم راسخ و امیدواری، به کار خود پایان داد. در این کمیته یک کمیته مرکزی متشکل از 41 نفر انتخاب و آقای پیشه وری به عنوان رئیس و آقای شبستری و آقای بادکان نیز به عنوان معاونان انتخاب شدند."
فرقه دموکرات این کنگره را که به کنگره اول معروف بود در بین مردم بسیار چشمگیر دانسته و چنین مینویسد: "مردم برای خود یک مرکز ثقل و یک مرکز رهبری حقیقی یافته و آن را به منزله تکیه گاه حقیقی تشخیص داده اند."
شعارهای دومین مرحله نهضت در مقاله ای که تحت این عنوان نوشته شده، به طور خلاصه چنین آمده است:
"شعارهای ما در این مرحله عبارتست از تشکیل انجمن ها و آغاز هر چه سریعتر انتخابات پانزدهمین دوره مجلس شورای ملی، این امر یک فعالیت سیاسی خطیر است. این کار فرقه را هر چه بیشتر به مردم نزدیکتر و حقیقت رهبری فرقه را تثبیت می کند. هیچ سازمان سیاسی تنها با اعضای سازمان نمی تواند به اهداف خود نائل شود.
در دومین مرحله فعالیت، از کارگزاران خود می خواهیم که:
با تشکیل گرد هم آیی ها و دیدارهای جمعی، با تشریح مسایل انتخابات و تشکیل انجمن ها، مردم را برای فعالیت مستمر در این راستا آماده نمایند.
در یک کلام دوره سازماندهی و بنای تشکیلات پایان یافته و دوره آگاهی وعمل فرا رسیده است. از امروز دیگر فرقه در راه کسب قدرت فعالیت می کند. قدرت سیاسی به وسیله انتخاب انجمن ها و نمایندگان مجلس از میان آزادی خواهان و شخصیت های مردمی قابل حصول است. هیچ کدام از اعضای فرقه نمی تواند این مسئله را ندیده بگیرد."
در روزهای 29 و 30 آبان ماه همان سال در شهر تبریز کنگره دوم در سالن شیرو خورشید با امضای 150 هزار نفر از عموم اهالی آذربایجان و حومه، طی یک گردهمایی با شرکت 700 تن از افرادی که نماینده منتخب (گفته میشد) تشکیل یافت و در جلسه چهارم مسائل اساسی خود را مطرح و خواسته های خود را بنام کنگره ملی هیئت رئیسه مجلس موسسان طی موارد ذیل برای ابلاغ به حکومت مرکزی ایران مقرر می دارد. و در انتهای آن بنوعی تهدید میکند که در صورت ممانعت حکومت مرکزی و دخالت نظامی، متقابلا وارد دفاع و جنگ خواهد شد.
«1- مردم آذربایجان، بنابه دلایل و رخ دادهای بی شمار تاریخی که بیان آنها در این مختصر نمی گنجد، دارای ملیت، زبان، آداب و رسوم و دیگر ویژگی های ملی مخصوص به خود است.
این ویژگیها به آذربایجان اجازه می دهد که به موازات حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران، بر اساس اعلامیه آتلانتیک، مانند همه ملل دنیا در تعیین سرنوشت و اداره خود دارای حق انتخاب باشد.
2- کنگره، با در نظر گرفتن حفظ روابط فرهنگی، اقتصادی و سیاسی مردم آذربایجان، با دیگر ولایات ایران، فداکاری ها و خدمات این مردم را در پیدایش و تاسیس حکومت فعلی ایران- حقیقتا دولت کنونی ایران توسط آذربایجانی ها بنیان گذاشته شده است – مد نظر قرار می دهد و به هیچ وجه اجازه نمی دهد که دولت مرکزی تقاضاهای مشروع و قانونی آن را که عبارت از کسب خودمختاری ملی است، به عنوان تهدید کننده مرزها و عامل تجزیه ایران قلمداد کند.
3- آذربایجان با تمام توان خود حامی و طرفدار دمکراسی است که شکل مشروطه به خود گرفته است. ملت آذربایجان نیز مانند دیگر ایالات و ولایات ایران، نمایندگان خود را به مجلس شورای ملی روانه خواهد کرد و در پرداخت مالیات عادلانه به حکومت مرکزی شرکت خواهد جست.»
ادامه دارد...

برنامه های اجتماعی و اقتصادی #فرقه #دموکرات #آذربایجان
قسمت سوم
4- مردم آذربایجان رسما و علنا اعلام می دارد که ضمن حفظ تمامیت ارضی ایران، مانند همه ملل زنده دنیا حق دارد برای اداره امور خود، حکومت ملی ایجاد کند. مردم آذربایجان در حد توان خود برای حفظ تمامیت ارضی ایران خواهد کوشید و به موازات آن قادر است آذربایجان را با اصول مبتنی بر حاکمیت ملی و دمکراسی اداره نماید.
5- مردم آذربایجان می خواهد به پاس جان فشانی هایی که کرده و قربانی های بیشماری که در راه آزادی و دموکراسی داده، حکومت خود مختار ملی را مبتنی بر بنیان های دموکراتیک بنا کنند. به همین دلیل، آذربایجان بر اساس نظام نامه داخلی مصوب کنگره ملی، نمایندگان مجلس ملی خود را برگزیده و تاکید دارد که اعضای حکومت ملی آذربایجان از میان همین نمایندگان انتخاب شود و در برابر مجلس ملی پاسخگو باشد.
6- مردم آذربایجان به زبان ملی و مادری خود عشق می ورزد. تحمل زبان غیر، او را از کاروان ترقی و تمدن عقب نگه داشته و راه شکوفایی فرهنگ و آموزش ملی وی را سد کرده است. کنگره ملی آذربایجان برای جلوگیری از ادامه این تحمیل و تدارک ابزارهای رشد و ترقی، خطاب به هیئت ملی مقرر می دارد: امکان رسمیت یافتن زبان آذربایجانی را در ادارات دولتی و تدریس آن در همه مدارس (اعم از دولتی یا ملی) فرآهم آورد.
7- کنگره ملی آذربایجان که با امضای 150 هزار نفر و شرکت 700 نماینده تشکیل شد، خود را بنا به اراده ملت آذربایجان، به عنوان مجلس موسسان معرفی می کند و برای اداره امور داخلی آذربایجان، هیئت ملی متشکل از 39 نفر را انتخاب و اختیار لازم را برای عملی کردن خواسته های مردم و مشارکت در گفت و گوها با مقامات صلاحیتدار حکومت مرکزی به آنان تفویض کرده است. هم چنین این هیئت مسئول اجرای انتخابات مجلس ملی آذربایجان و مجلس شورای ملی می باشد.
بدنبال این بیانیه قطع نامه موسسان مجلس ملی آذربایجان در 29 آبان طی 14 بند منتشر میشود.که عمده پیام آن نیز بیان صریح و روشن تکذیب تجزیه آذربایجان از ایران و یا الحاق آن به کشور دیگر است.
مواضع روشن برخی از افراد فرقه:
جعفر پیشه وری رهبر فرقه دموکرات آذربایجان، در پاسخ یکی از نمایندگان کنگره که در مورد انقلاب سرخ صحبت می کرد: "من شعارهای دیروزی و خواسته های قبلی را تکرار می کنم. ما خودمان را از ایران مجزا نمی دانیم. ما زنده کردن مشروطیت را می طلبیم. دوستانی که صحبت می کنند، رعایت این موضوع را لازم بدانند. دشمنان ما تهمت های گوناگونی می زنند. مثلا رادیوی ترکیه می گوید: در تبریز کسانی که عصیان کرده اند، ادارات را اشغال می کنند. ما ایستگاه رادیو نداریم تا به دنیا بفهمانیم که این گفته ها، همه مزخرف و افتراست. ما به استقلال ایران علاقه مندیم. ما فقط برای گرفتن خود مختاری ملی آذربایجان اقدام کردیم و در این خصوص تا آخرین نفس از مبارزه دست نخواهیم کشید، حالا سخنرانان، این موضوع را به طور کامل مراعات کنند."
آقای الهامی: مملکت مشروطه از مجلس و انجمن تشکیل می یابد و به وجود آورنده این ها نیز مجلس موسسان می باشد. انتخاب ما و تشکیل این کنگره از طرف عموم ملت آذربایجان به منظور دست یابی به مجلس موسسان است. نمایندگان محترمی که در اینجا حاضر شده اند، باید به وظیفه مهم و سنگین خود واقف باشند. همان طور که رهبر محترم در نطق خودشان گفتند: هریک از افراد آذربایجانی به مراتب بیشتر از سایر ایرانی ها به استقلال و پرچم ایران علاقمند است. من سخنانم را خلاصه کرده و می گویم که در این کنگره ما باید طوری تصمیم بگیریم که نسل آینده به ما نفرت نورزند و به ما رحمت بفرستند. زنده باد استقلال ایران، زنده باد مطالبات به حق آذربایجان. (شور و کف زدن)
آقای شبستری عضو کمیته مرکزی فرقه و یکی از پیشکسوتان رهبری فرقه: در کشوری چون ایران که یک مملکت بزرگ به حساب می آید، یک جمعیت 200 میلیونی می تواند زندگی کند. در ایران در نتیجه بی عدالتی، بیشتر از 10 و یا 15 میلیون نفر نفوس نیست. (چهل) سال پیش ملت آذربایجان قیام کرد و آزادی را برای ملت ایران به ارمغان آورد. در آن موقع تبریز، مرکز آزادی ایران بود. از آزادی ای که خلقمان در آن وقت به دست آورد و از مشروطیت که کوتاه زمانی زنده ماند، مردم توانست تا حدودی استفاده کند. بعد از آنکه به تهران منتقل و رنگ مشروطه و آزادی عوض شد، حتی به مراتب بیشتر از دوره استبداد به خلق ستم و فشار وارد آمد. تا شهریور ماه، ملت ما گرفتار افرادی چون پهلوی و جوجه دیکتاتورهایی بود که دور او جمع شده بودند و در نهایت زیر فشار زندگی میکردند. بعد از شهریور هم طرفداران پهلوی مملکت را ویران و ملت را به اسارت درآوردند و امنیت مان را که می بینید به چه فلاکتی انداخته اند.

خلق دموکرات و آزادی خواه ما بعد از گذشت چهار سال از شهریور، در حالت انتظار زندگی کرده و به خاطر نتیجه نگرفتن نخست، بیانیه فرقه دموکرات را منتشر و امروز برای طلب کردن حقوق خود کنگره خلق را تشکیل می دهد و آرزوهای خود را عملی خواهد کرد.
ادامه دارد...

برنامه های اجتماعی و اقتصادی فرقه دموکرات آذربایجان
قسمت چهارم
خلیل آذر، از طرف روستای ملک کندی: «...ما اجرای قانون اساسی را می خواهیم و این که دولت مرتجع دست از سر ملت آذربایجان بردارد. ما رفع این فجایع ظلم ها را از این کنگره می خواهیم. ما گرفتن انتقام جوان 20 ساله ای را که چند روز پیش در ملک کندی کشته شد، با سپردن قاتلانش به دادگستری ملی، از کنگره ملی خواستاریم. جاوید استقلال ایران، زنده باد سعادت و خوشبختی آتی ملت آذربایجان».
آقای یزدانی، نماینده خوی: در مورد یک جفت جورابی که یک پیرزن اهل خوی برای آقای پیشه وری فرستاده بود صحبت میکند و پیام پیرزن را به کنگره میرساند، «آن پیرزن گفت که از رهبر شما خواهش می کنم ما و فرزندان ما را از ظلم ژاندارم ها برهانند...»
آقای خرم دل نماینده کبریت سازی: "انجمن ایالتی و ولایتی به معنی بریدن از مرکز نیست. ما به مجلس شورا نماینده خواهیم فرستاد و با مجلس قطع رابطه نخواهیم کرد. ولی به نظر من انجمن ایالتی و ولایتی نمی تواند دردهای ما را درمان کند...»
آقای خورشیدی: "حرف های من خطاب به دشمنانمان است. ما از ایران جدا نخواهیم شد. ایران مال ماست و ما هم ایرانی هستیم. تکیه کردن دولت به ملت لازم است. دولت ما اصلا متکی به ملت نیست. زنده باد استقلال ایران_ زنده باد فرقه دموکرات آذربایجان"
آقای زمانی: "من از طرف مردم منطقه هشترود شادباش عرض میکنم. به نظر من نیز به جای تشکیل انجمن های ایالتی _ ولایتی، تشکیل مجلس ملی لازم تر است. جاوید ایران، زنده باد آذربایجان."
آقای بی ریا: «نمایندگان محترم و کارگران عزیز، من بنا به سفارش مردم ارسباران، تشکیل این کنگره را تبریک عرض می کنم.از جانب زحمت کشان ارسباران که زیر ستم فرمانداری مانند صفوی و عناصر کثیفی، مانند قاسم خان ها به ستوه آمده اند، تشکیل این کنگره عظیم را شادباش عرض میکنم...»
در همین کتاب آمده است که: "بدین ترتیب، کنگره خلق به مجلس موسسان تبدیل شد و سنگ بنای نهضت عظیم آینده ما را بنیان گذاشت. «یعنی بعد از اتمام این کنگره، آمادگی برای انتخاب مجلس ملی آذربایجان اعلام شد.»
آنچه در همین کتاب 12 شهریور که البته به زبان ترکی نوشته شده فصل "مجلس ملی ما " چنین آمده : «در انتخابات مجلس هر کسی میتوانست شرکت کند و اعضای فرقه میتوانستند به نمایندگان خارج از تشکیلات فرقه هم رای بدهند. فرقه توان این را داشت که هر کسی را بخواهد نماینده کند اما میخواست دموکراسی بر انتخابات حاکم شود.» و مطالب از این گفته ها زیاد است جایی که مینویسد: "امکان شرکت در این انتخابات برای همه، اعم از زن و مرد بر اساس نظام نامه ای که تنظیم شده بود، تامین شد. همه امکانات را مانند پول، تهدید و تطمیع که تا آن روز ابزارهای متداول محروم کردن مردم از آزادی و حقوق خود بودند، از بین بردیم. امکان دخالت به مامورین دولتی در امر انتخابات داده نشد و برای این که این انتخابات آزاد، مستقیم، برابر حقوق و متناسب باشد، در تمام حوزه های انتخاباتی، تغییراتی داده شد. در همه شهرها،بخش ها و در همه قصبات و حتی همه محلات به اهالی این امکان دادیم که مستقیما و آزادانه رای شان را بدهند. خلق ما از فراخوانی فقه شان با شوق و شعف بزرک و وصف نشدنی استقبال کرد. کسانی که در همه عمرشان تا آن روز در انتخابات شرکت نکرده بودند، دسته – دسته آمدند و با رای دادن خود در همفکری ملتمان شریک شدند و ثابت کردند که صاحب شعور ملی شده اند. مخصوصا اشتیاق زنان به مشارکت به مراتب بیشتر بود."
ادامه دارد

برنامه های اجتماعی و اقتصادی فرقه دموکرات آذربایجان
قسمت پنجم
در همین رابطه جعفر پیشه وری مقاله ای در 12 آذر در روزنامه آذربایجان منتشر کرده بود که در کتاب 12 شهریور این مقاله نیز آورده شده:" در نتیجه عزم و اراده خلل ناپذیر فرقه مان، مردم به پا خاست. اقشاری از مردم ما که به هر روی دادی با دیده تردید می نگرند، یعنی بازاریان و کارکنان اداری، نیز در انتخابات مجلس ملی، در آخرین فرصت های مدت تعیین شده بر اساس نظام نامه رسمی هیئت ملی به سوی صندوق های رای گیری سرازیر شدند و رای دادند. اگر می توانستیم تنها دو روز این مدت را تمدید کنیم، تنها در شهر تبریز بیشتر از یکصد هزار رای به دست می آمد این که تنها در روز شنبه مردم در پای صندوق های رای گیری، خاطره پیروزی و فتح و ظفر اسلام را تداعی می کرد، معنای حقیقی آیه شریفه اذا جاء نصرالله ... در اذهان جان می گرفت. جریان سیل آسای مردم ما از باور آنان به پیروزی، سرچشمه می گرفت که گروه گروه برای رای دادن سرازیر می شدند و برگه تعرفه انتخابات نخستین مجلس ملی را با شعف و افتخار دریافت و به عنوان یادگار به خانه می بردند.... قلب مردم از قلعه های آهنین و سنگرهای تسخیر ناپذیر نیز محکم تر است.هیچ نیرویی نمی تواند در برابر قدرتی که این قلبها را تسخیر می کند، پایداری نماید. فرقه ما قلبهای مردم را تسخیر کرده است. انتخابات مجلس ملی ما، این ادعا را ثابت کرد. اینک دیگر زمان برآوردن آرزوهای آن قلب های مانوس به فرقه فرا رسیده است...برانگیختن عشق آسان ولی حفظ آن دشوار است. ما اکنون این علاقه ها را به دست آورده ایم، برای حفظ این علایق باید زحمات بیشتری را تحمل کنیم"
تعداد آرایی که نمایندگان تبریز به دست آورده بودند، از مجموع 23951 رای ماخوذه 23550 رای به نام جعفر پیشه وری به صندوق ها ریخته شده بود و کمترین تعداد آراء به نام محمد عظیمی به تعداد 21273 رای بوده است.(همان منبع، همان فصل) لازم به گفتن است مطابق ماده هشتم قانون انتخابات فرقه دموکرات آذربایجان همه زنان و مردان آذربایجان که به سن 20 سالگی رسیده باشند، حق انتخاب کردن داشتند.
این کتاب در خصوص چگونگی تشکیل مجلس ملی توضیح میدهد: "...فرقه ما برای اداره سرزمین مان، سازمانی قانونی به وجود آورد و این عبارتست از هیئت ملی که به ریاست آقای شبستری شکل گرفت. فرقه به اجرا گذاشتن مصوبات کنگره را توسط این هیئت ملی شروع کرد. هیئت ملی در حقیقت مسئول انجام وظیفه حکومت ملی بود. هیئت ملی متشکل از 39 نفر، منتخب کنگره در روز سی ام آبان، از همان روز شروع به کار کرد. مهمترین وظیفه ای که هیئت ملی پیش رو داشت، برگزاری انتخابات مجلس ملی آذربایجان بود. هیئت ملی در همان آغاز کار، ضمن انتخاب هیئت نظار، فرمان انتخابات مجلس ملی را صادر کرد... و در روز بسیار باشکوه و تاریخی 21 آذر، آغازین روز بنیان ملی، مجلس ما با افتخار تاریخی و سربلندی فراموش نشدنی و در میان سرور و ابراز احساسات مردممان تشکیل شد."

اهمیت و جایگاه بیست و یکم آذر برای فرقه:
از نظر فرقه دموکرات این روز در تاریخ نهضت فرقه جایگاه رفیعی داشت، چرا که از نظر آنان " در چنین روزی با به هم پیوستن دو استوانه پایداری که فرقه بنا کرده بود، برپایی نهضت قطعیت یافت.
ادامه دارد

برنامه های اجتماعی و اقتصادی فرقه دموکرات آذربایجان
قسمت ششم
اما منظور فرقه از این دو استوانه یکی کمیته مرکزی فرقه و دیگری تشکیلات سازمان یافته و نظامی فدائیان هست که از مدتی قبل به شکل مخفی تشکل یافته بود. و رهبری این تشکلها در اغلب شهرستانها ژنرالهایی مانند کاویان در تبریز، کبیری در مراغه، غلام دانشیان در سراب و میانه،سرهنگ قلی صبحی در اسکو سرگرد کلانتری در ارومیه... که فدائیان را بصورت شاخه نظامی درآورده بودند.
فعالیت فدائیان بعد از انتخابات یعنی 21 آذر ماه همان سال با گشایش مجلس ملی آزاد و علنی شد. و فدائیان مراکز نظامی را تصرف کرده و آنها را خلع سلاح نمودند.
"مجلس ملی در 21 آذرماه بدون توجه به صدای ممتد شلیک گلوله ها که به گوش می رسید، در نهایت آرامش و متانت به کار خود ادامه داد و هیئت رئیسه را انتخاب کرد. پس از انتخاب هیئت رئیسه، آقای پیشه وری از جایگاه پایین آمد و آقای شبستری را به جایگاه برای انجام وظیفه ریاست مجلس که بدان انتخاب شده بود، دعوت کرد. چون کار بسیار جدی شده و به جای حساسی رسیده بود، برای ادامه کار برداشتن یک گام مهم ضروری به نظر می رسید.
به پیشنهاد تشکیلات حکومت ملی، انتخاب آقای شبستری به سمت ریاست مجلس شروع شد. پس از مذاکرات کوتاه، مانند روال همه کشورهای دموکراتیک، رهبر فرقه با کسب اکثریت آراء مامور تشکیل دولت شد و ماموریت وی توسط مجلس به تصویب رسید."
بعد از ظهر همان روز یعنی بیست یکم آذر ماه، 1324آقای پیشه وری دولت خود را به مجلس معرفی کرد. "کابینه پس از معرفی با اتفاق آراء از طرف مجلس ملی تصویب شد و سپس مجلس راسا آقای زین العابدین قیامی را به سمت رییس دیوان عالی و فریدون ابراهیمی را به سمت دادستان کل انتخاب کرد."
برنامه های کوتاه مدت ارائه شده توسط جعفر پیشه وری (نخست وزیر حکومت ملی آذربایجان):
1- به رسمیت شناساندن خود مختاری ملی در سطح جهان، تامین و قوام آن، و مذاکره برای رسمیت یافتن آن با مقامات ذی صلاح. بدون اخلال در تمامیت ارضی و استقلال ایران....
2- شروع انتخاب انجمن ولایات در کمترین زمان ممکن...
3- انتخاب انجمن های شهری در اسرع وقت...
4- انتخاب فرمانداران و بخشداران...
5- خلع ید اشخاص خائن و نالایق از ژاندارمری و شهربانی...
6- تجدید نظر در قوانین مالیاتی و انجام بازرسی سریع العمل در درآمدها و هزینه های اداره دارایی. تعیین بودجه ملی در اسرع وقت و تقدیم آن به مجلس ملی و به طور کلی، تدوین لایحه قانونی سیاست مالی درآمدها و هزینه ها و هم آهنگ کردن آن بر اساس اولویت توسعه و ترقی مملکت.
7- تمرکز اداره و فرماندهی فدائیانی که در روستاها و شهرها....و ایجاد ارتش خلق..
8- ...رسمیت دادن به آموزش زبان ملی مان در تمام مدارس دوم مبارزه با بیسوادی، به اجرا درآوردن آموزش اجباری و رایگان برای همه...اهمیت دادن به آموزش عالی...
9- حکومت ملی، در زمینه اقتصاد و بازرگانی، نخست کمبودهای ملی ما را برطرف و کارخانه های موجود را راه اندازی خواهد کرد و سپس با تاسیس کارخانه های جدید کمبودها و نیازهای مملکت را تامین خواهد نمود...
ادامه دارد

برنامه‌های اجتماعی و اقتصادی فرقه دموکرات آذربایجان
قسمت هفتم
(ادامه برنامه های کوتاه مدت جعفر پیشه وری)

10-مرمت راه های موجود و احداث راه های جدید، توسعه وسایل ارتباطی از نوع پست، تلگراف و تلفن و تجهیزات آنها با ابزارهای نوین از وظایف اصلی حکومت ملی ما محسوب می شود.
11-برای فیصله دادن به اختلافاتی که میان دهقانان و اربابان به وجود آمده لوایح قانونی بنیانمندی به شرط تامین رضایت طرفین، تنظیم و به تصویب خواهد رسانید.
12- تقسیم اراضی خالصه در اسرع وقت و واگذاری آن به دهقانان برای مهار بیکاری دم افزونی که در روستاها و شهرها خودنمایی می کند....
13-حکومت ملی برای مبارزه بی امان با بیکاری، استفاده از توسعه صنایع دستی، راه سازی، تاسیس کارخانه ها و کارگاه ها، گسترش کشاورزی و بازرگانی را ضروری می داند.
14-حکومت ملی باید نارسایی موجود در زندگی کارگران و زحمتکشان را بر طرف سازد و برای عملی کردن این منظور، لایحه قانونی کار را تدوین و تقدیم مجلس نماید.در عین حال به اجباری کردن بیمه کارگران اقدام کند.
15- به امر بهداشت بیشتر توجه کند و در وهله اول، بیماری های واگیردار و عمومی را ریشه کن نماید. بالاخص با ارسال دارو و پزشک به روستاها و مناطق محروم و تامین این وسایل برای طبقات پایین، بهداشت عمومی را تامین کند.
16- قوانین موضوعه مجلس شورای ملی را به گونه ای سازگار با زندگی نوین مردم و متناسب با خود مختاری ملی اصلاح و لوایح مردمی تری تقدیم مجلس ملی نماید.
17-حکومت ملی آذربایجان، مالکیت خصوصی را در سراسر مملکت به رسمیت می شناسد و به هر اقدام خصوصی که به رشد اقتصادی مردمی مملکت و تامین رفاه خلق منجر شود، کمک خواهد کرد.
18-حکومت ملی آذربایجان به آزادی اعتقاد و اندیشه همه آحاد مردم احترام می گذارد.
19-حکومت ملی آذربایجان، همه هم وطنانی را که در آذربایجان زندگی می کنند، به خصوص کردها، ارامنه، آشوری ها و...را در برابر قانون متساوی الحقوق می داند.
20-حکومت ملی آذربایجان ضمن به رسمیت شناختن حکومت مرکزی ایران، قوانینی را که توسط حکومت مرکزی تصویب شود و مخالف خود مختاری ملی آذربایجان نباشد و بر علیه حقوق ملی مندرج در بیانیه های مجلس موسسان و مجلس ملی آذربایجان نباشد، به مورد اجرا خواهد گذاشت."
میشود گفت 21 آذر برای فرقه دموکرات و رهبران آن پرکارترین روز بود.
البته فرقه از قبل با تدابیری که ریخته بود و با توان فدائیان خود مانع نا امنی و چپاول و غارت منازل و مغازه های مردم توسط اوباشهایی شد که از حاشیه های شهر به درون آن ریخته بودند
ادامه دارد

برنامه های اجتماعی و اقتصادی فرقه دموکرات آذربایجان
قسمت هشتم
اطلاعیه حکومت ملی آذربایجان نیز به آغاز کار این دولت و حاکمیت خودمختاری بر آذربایجان صحه تمام عیاری گذاشت.
متن اطلاعیه در کتاب "شهریورین اون ایکی سی" یعنی 12شهریور، که بمناسبت نخستین سالگرد تاسیس فرقه دموکرات آذربایجان نوشته شده در فصل اطلاعیه حکومت ملی آذربایجان چنین آمده است (باز هم تکرار میکنیم اصل این کتاب به زبان ترکی نوشته شده است)
"بدینوسیله، آغاز کار دولت ملی منتخب مجلس ملی آذربایجان را ضمن حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران، به آگاهی همه مردم آذربایجان می رسانیم...اینک حکومت ملی آذربایجان موجودیت یافته است. بنا به اراده مردم، دولت ملی داخلی محقق شده است و رسما به اجرای آمال و تامین آرزوهای مردم مشغول شده است. مردم نیز باید با تمام توان خود از دولت ملی حمایت کنند و برای فعالیت دولت، شرایط مناسب را فراهم آورند.... "
فصل مسائل ارضی:
در این فصل کتاب آمده است: «یکی از ثمرات بسیار گران بهایی که جنبش ملی ما به بار آورد، حل مسئله ارضی از راه درست آن بود. این مسئله، یکی از مشکلاتی بود که حل آن برای خلق های ایران ضروری بود به وعده هایی که فرقه دموکراتیک، در بیانیه 12 شهریور داده بود با شایستگی عمل کرد..." فرقه معتقد است که مسئله بهره که معضل دیرپای میان رعیت و ارباب بوده را حل و چهارچوبی برای مناسبات ارباب رعیتی مشخص کرده که میتواند در سراسر ایران موجب تحولات و دگرگونی های دوران ساز در تکامل اقتصادی شود.»
متن اعلامیه هیئت نمایندگی آذربایجان در مورد مذاکرات این هیئت با هیئت نمایندگی تهران:
" بنابه دعوت آقای قوام السلطنه، نخست وزیر ایران، آقای پیشه وری نخست وزیر آذربایجان در راس هیئتی در تاریخ، 1325/2/8 برای حل مسالمت آمیز مسئله آذربایجان و جلوگیری از برادر کشی، عازم تهران شدند. مقرر شده بود که این هیئت آذربایجانی با نمایندگان ذی صلاح حکومت تهران به گفت و گو بنشینند و موافقت نامه ای منعقد نمایند. بنابه اعتبار نامه ای که به هیئت اعزامی آذربایجانی داده شده بود، موافقت نامه منعقده می بایست پس از تصویب توسط مجلس ملی آذربایجان و هیئت دولت آقای قوام السلطنه، رسمیت قانونی می یافت...."
پس از دو روز مذاکره ابلاغیه دولت در مورد مسئله آذربایجان با امضای قوام السلطنه در۲۵٫۲٫۱۰ صادر شد متن این ابلاغیه بشرح ذیل است:
«وقایع آذربایجان از همان روز آغاز تشکیل دولت فعلی، در مرکز مورد توجه قرار گرفت که پس از بررسی خواسته های این هموطنان، وزرای هیئت دولت تصمیم گرفت تا در حدود قانون اساسی و دیگر قوانین جاری، خواسته های مردم ایالت آذربایجان را برآورده سازد و آنان را به برادری و وحدت فرا خواند. به همین منظور، مصوبه هیئت دولت برای آگاهی همگان منتشر می شود. به موجب اصول 29، 90، 91، 92، 93، متمم قانون اساسی مصوب ربیع الثانی 1325 هجری قمری، اختیارات انجمن های ایالتی_ ولایتی در آذربایجان به قرار زیر تایید و تصریح می شود:
1- روسای ادارات کشاورزی، بازرگانی، صنعت، حمل و نقل آموزش و پرورش، بهداشت، انتظامات، دادگستری، و دادستانی، و مدیر اداره دارایی توسط انجمنهای ایالتی و ولایتی انتخاب و بر اساس مقررات، حکم رسمی آن ها توسط دولت و از تهران صادر می شود.
2- استاندار، با جلب نظر انجمن ایالتی، توسط دولت برگزیده می شود و انتصاب فرماندهان ژاندارمری و نیروی انتظامی توسط دولت صورت میگیرد.
3- زبان فارسی مانند همه ایالات دیگر در آذربایجان نیز زبان رسمی شمرده می شود. در ادارات محلی و دوایر دادگستری کارهای ثبت و مکاتبات به زبانهای فارسی و آذری صورت می گیرد، ولی در مدارس ابتدائی تا کلاس پنجم، آموزش به زبان آذربایجانی هم انجام خواهد شد.
4- دولت هنگام تخصیص عواید مالیاتی و تنظیم بودجه مملکتی، هزینه های آبادانی شهرهای آذربایجان و بهبود وضع بهداشت و آموزش این ایالت را در نظر خواهد گرفت.
5- فعالیت سازمان های دموکراتیک و اتحادیه ها در آذربایجان نیز مانند دیگر ایالات آزاد است.
6- هیچ تضییق و پیگردی در مورد مردم و فعالان دموکراسی، به دلیل مشارکت آنان در جنبش دموکراتیک پیشین به عمل نخواهد آمد.
7- موافقت میشود که تعداد نمایندگان آذربایجان به تناسب نفوس این ایالت افزایش یابد و پیشنهادهای لازم در این مورد، هنگام تشکیل پانزدهمین دوره قانون گذاری ، تقدیم مجلس خواهد شد که در صورت گذاشتن از تصویب، انتخاب تتمه وکلای آذربایجان برای همان دوره صورت خواهد گرفت."
ادامه دارد

برنامه های اجتماعی و اقتصادی فرقه دموکرات آذربایجان
قسمت نهم
به دنبال این توافق، هیئت نمایندگی آذربایجان نیز بخشی از نقطه نظرهای خود را در 33 بند تنظیم و به هیئت نمایندگی تهران ارائه میدهد تا به نظر دولت برسانند. اما طی درآمدی بر پیشنهاد 33 ماده ای خود پا فراتر از آذربایجان گذاشته به حفظ وضع فعلی در آذربایجان و گسترش مبانی دموکراسی در سراسر ایران و استحکام آن تاکید مینماید.
اهم پیشنهادات 33 ماده ای فرقه دموکرات بشرح ذیل بود:
- "جنبش 12 شهریور 1324 آذربایجان... به عنوان جنبشی مردمی، دموکراتیک و ضامن استقلال و تمامیت ارضی واقعی ایران شناخته می شود. تبصره: مهاباد مرکز کردستان آذربایجان است."
- "

پرچم آذربایجان، همان پرچم ایران

و پول آذربایجان، پول رایج در ایران است. قوانین جاری در مملکت، در آذربایجان نیز اجرا خواهد شد...."
- "کلیه مکاتبات در ادارات دولتی آذربایجان و در هیئت ملی به زبان آذربایجانی و در کردستان آذربایجان به زبان کردی انجام خواهد گرفت. چون زبان فارسی، زبان حکومتی ایران است، مکاتبات بین آذربایجان و هیئت ملی و اداره های کردستان آذربایجان با دولت مرکزی به زیان فارسی، بلامانع است."
- "تدریس و آموزش در مدارس ابتدائی آذربایجان به زبان آذربایجانی و در مدارس کردستان آذربایجان، به زبان کردی خواهد بود. در مدارس متوسطه و آموزشگاه های عالی، هر دو زبان فارسی و آذربایجانی در آذربایجان و فارسی و کردی، در مدارس کردستان تدریس خواهند شد."
- "تقسیم زمین های خالصه و زمین های دشمنان مشروطیت و آزادی و همچنین ضبط و تقسیم اموال آن ها بین روستاییان در آذربایجان و در کردستان آذربایجان، قانونی تلقی شده و هیچ وقت نقض و برگردانده نخواهد شد."
- "مبارزه با اعتیاد، تریاک، الکل، رشوه، فحشا و دیگر مفاسد اجتماعی، بر اساس قوانینی که در آذربایجان تصویب شده، ادامه خواهد یافت."
- "ورود کالاهای لوکس و تجملی و هر نوع کالایی که مشابه آن ها در داخل آذربایجان تولید میشود، ممنوع است، مگر این که هیئت ملی تصویب کند."
- "هر نوع مالیات و عوارض منطبق بر موازین و اصول مصوبه هیئت ملی، قابل وصول است..."
- " به منظور یکسان کردن انتخابات در سراسر ایران، دولت متعهد می شود که در انتخابات دوره پانزدهم مجلس شورای ملی، حقوقی را که مجلس ملی آذربایجان با تصویب قانون انتخابات به زنان، جوانان و نظامیان اعطاکرده، محترم بشمارد و این حقوق را برای سراسر ایران جامعیت بخشد."
- "بیست و پنج در صد مالیات های وصولی در آذربایجان و کردستان به دولت مرکزی داده خواهد شد..."
- "دولت مرکزی متعهد می شود که راه آهن در دست احداث تهران – تبریز را که تا میانه کشیده شده، تا تبریز ادامه داده و به اتمام برساند."
- منابع طبیعی و معادن آذربایجان و کردستان تنها برای برطرف کردن نیازهای آذربایجان و کردستان اختصاص می یابد و اداره کارخانه های آن ها به عهده خودشان واگذار می شود."
- " کلیه عایدات مالیاتی و عوارض آذربایجان و کردستان در خزانه داری های محلی جمع آوری و در موارد لزوم به مصرف خواهد رسید."
- "دولت مرکزی متعهد می شود که تکاب، سقز، سردشت و غیره را که جزء استانهای سوم و چهارم و کردستان آذربایجان و خمسه می باشد و در دست دشمنان آزادی است، باز پس گرفته و به مقامات صلاحیت دار آذربایجان و کردستان بازگرداند."
متن33 ماده ای در ساعت هشت صبح روز سه شنبه دهم اردیبهشت سال 1325 به نظر وزیر پیشه و هنر و معاون سیاسی قوام السلطنه وزیر ایران رسید فردای آن روز دو نوبت نشست خصوصی آقای قوام السلطنه و آقای پیشه وری برگزار شد. و ابلاغیه ای تهیه و به نمایندگان دولت قوام السلطنه تسلیم شد.
ادامه دارد

برنامه‌های اجتماعی و اقتصادی فرقه دموکرات آذربایجان
قسمت دهم
قوام السلطنه در مواضع خود ظاهرا میپذیرد که جنبش دموکراتیک آذربایجان نه به منظور تجزیه آذربایجان از ایران، بلکه با نیت و برنامه اعمال و اجرای قوانین مشروطیت در سراسر ایران صورت گرفته است. برای جلوگیری از هر گونه سوء تفاهم و برادر کشی، اعلام کردند که اختلافی بین آذربایجان و ایران وجود ندارد. برای حل اختلافات جزئی هم مقرر شد هیئتی آذربایجانی در تهران حضور داشته باشد تا به نحوی کارها را سر و سامان دهند و به همه موارد مورد اختلاف فیصله دهند.
در دیدار سوم قوام با پیشه وری، آقای قوام بعد از دو روز مذاکره اصلاحات و تغییراتی بر روی درخواستهای فرقه انجام داده و ابلاغیه ای به شرح زیر تنظیم نمود.
1-" شورای ایالتی آذربایجان به جای مجلس ملی آذربایجان"
2- "هیئت مدیره آذربایجان، به جای هیئت وزیران آذربایجان"
3- "روسای دوایر آذربایجان، به جای وزرای ملی آذربایجان"
این درخواست و برخی دیگر موارد از طرف فرقه دموکرات پذیرفته شد. و مقرر گردید جناب مظفر فیروز معاون سیاسی قوام لایحه جدیدی را تنظیم نماید که این لایحه در ساعت 11 شب روز پنجشنبه 19 اردیبهشت 1325 به هیئت نمایندگی آذربایجان ارائه شد.
در همین کتاب آمده است: "قرار بر این بود که جلسه فوق العاده دولت در ساعت 10 صبح روز جمعه تشکیل شود و چند نفر هم از هیئت نمایندگان آذربایجان در این جلسه شرکت داشته باشند این جلسه بدون حضور نمایندگان آذربایجان از ساعت 11 تا سه و نیم ظهر به بحث و مذاکره مشغول بود. در نتیجه، پیشنهاد هیئت نمایندگی آذربایجان که حاکی از گذشت و اغماض فراوان به خاطر حفظ آرامش بود، دراثر دسایس و کارشکنی عناصر ناهمگون و متخاصم، با اکثریت آرا رد شد و نتیجه مذاکرات –تصمیم بر رد پیشنهاد- نخست توسط آقایان فرمانفرماییان و ایپکچیان و سپس توسط مظفر فیروز به هیئت نمایندگی آذربایجان ابلاغ شد، بدین مضمون که «هیئت دولت مصمم است گامی فراتر از ابلاغیه 7 ماده ای مورخ یکم اردیبهشت 25 هیئت دولت، فراتر نگذارد و در آن هیچ تغییری اعمال نکند.»
بدین ترتیب نمایندگان آذربایجان بعد از مذاکرات طولانی دست خالی در 23 اردیبهشت به تبریز برمیگردند.
فرقه موکرات علت شکست مذاکره را نفوذ فوق العاده عناصر غیر مسئول میدانست که با پول های کلان از درون هیئت دولت و از بیرون اعمال می شد. اما حسب حسن نیتی که از قوام السلطنه سراغ داشتند، به ادامه مذاکرات امیدوار بودند.
لذا جعفر پیشه وری نامه ای به تهران نوشت و در مورد روند مذاکرات برای مردم تبریز سخنرانی کرد وی در این سخنرانی ضمن گلایه از دولت مرکزی آنها را به تمامیت خواهی و عدم اعتبار دادن به قومیتها متهم ساخت که علیرغم کوتاه آمدن از عناوین حکومتی مانند مجلس ملی باز حکومت تهران حتی نخواست حقی را که به فرد ملک مدنی، فرد امیر نصرت، فرد صمصام بختیاری قایل است، به مردم و تمامی مردم آذربایجان قایل شود.
پیشه وری در قسمتی از این سخنرانی آتشین خود میگوید: "آقای قوام باید بداند که دنیا عوض شده و در ایران هم نسل نوینی پا به عرصه حیات گذاشته است. دیگر این نسل را نمی توان با طرز فکر و رویه های 50 سال پیش اداره کرد..... تهران، حقیقتا مرکز فسادی است مخوف، خطرناک و وحشت زا که مردم ایران را به ادبار و بدبختی، فقر، گرسنگی و دریوزگی کشانده است... با این حال هنوز از حل مسائل از طریق مسالمت آمیز، نومید نیستیم و قدم اول برای بر هم زدن آرامش کنونی از طرف ما برداشته نخواهد شد..."
ادامه دارد

برنامه های اجتماعی و اقتصادی فرقه دموکرات آذربایجان
قسمت پایانی (۱۱)
در نهایت فرقه دموکرات ابلاغیه 7 ماده ای دوم اردیبهشت صادره از طرف دولت را پدیرفت اما موادی را به عنوان اصلاحیه بر آن پیشنهاد داد. مثلا اینکه تهران میگفت استاندار را مرکز انتخاب میکند فرقه پیشنهاد کرده بود افرادی را ما پیشنهاد خواهیم داد و تهران یکی از آنها را انتخاب خواهد کرد. و پیشنهادات عموما در این سطوح بودند.
بعد ارسال پیشنهادات،
جعفر پیشه وری چندین سخنرانی مفصل برای مردم انجام داد که در آنها به نوعی صدور این خود مختاریها را به دیگر استانهای کشور پیشنهاد میکرد و آن را بهترین روش اداره مملکت بر میشمرد (یعنی ایران فدرالیته) و چنین توضیح میداد که اختلافات برخیها با ما بعد از دیدن شکوفایی چند ماهه برطرف شده و همانها اینک ما را تمجید مینمایند. در حرارت سخنرانیهایش میگفت: "ارتجاع ایران باید با دست توانمند آذربایجان سرنگون می شد.به همین دلیل امروز با صدای بلند می گوییم که آذربایجان ضامن آزادی ایران است. اگر پس از این نیز، ارتجاع با گرد آوری نیروهایش بخواهد حتی یک ماده از موافقت نامه ای را که امضا کرده ایم، مخدوش کند، یا در مضمون آن دست ببرد، قیام خواهیم کرد و ضمن دفاع از آزادی خود، آن دست را قطع خواهیم کرد."
اما چنین نشد و قوام السلطنه به دیدار روسها رفت فرقه که به ارتش سرخ احترام زیادی قائل بود و برای مردم میگفت: " عزیمت ارتش سرخ برای ما، چندان هم غیر مترقبه نبود. ما به خوبی می دانیم که ارتش سرخ برای تصرف سرزمین و یا اشغال شهرها به اینجا نیامده بود. هدف آنها خشکانیدن ریشه های فاشیسم در ایران بود که می خواستند دنیا را به اسارت خود درآورند ..... مردم ما همواره سپاسگزار کمک های روحی و معنوی ارتش سرخ خواهد بود. آرزوی قلبی ما این است که ارتش سرخ همیشه عهده دار پاسداری از دموکراسی و آزادی در جهان باقی و پاینده بماند... ما اعلام می کنیم، واپس گرایان با رفتن ارتش سرخ زیاد به خود وعده امیدواری هم ندهند. خلق آذربایجان برای حفظ آزادی به دست آمده، قادر است. با رفتن ارتش سرخ، خللی به اراده خلق ما و آزادی وی وارد نخواهد شد."
این فرقه دیگر از حمایت روسها و ارتش سرخش برخوردار نبود. و با وجود خدماتیکه از حیث اقتصادی به مردم انجام داده و تورم کالای اساسی را منفی کرده بود، و مشکل نان را تا حد قابل قبولی برای مردم مرتفع ساخته بود، اما بنا به چندین دلیل عمده پایگاه مردمی چندانی نیافته و خود به آن اذعان میکردند. مثلا در فصل " مرحله نوین، شعارهای نوین" این کتاب آمده است: "...باید هنگام ورود به سال دوم جنبش، بیشتر روی پایه اعتماد مردم کار کنیم و بنای عظیم سعادت و آزادی مردم را روی همین پایه مستحکم بنا کنیم."
اما فرصتی برای سال دوم نماند. و فرقه با ورود نیروهای مرکزی و قیام مردم بر علیهش فرار را بر قرار ترجیح داد.
علت شکست فرقه عوامل متعددی داشت و تاریخ آن، تجربه و پیامهای مهمی برای حکام و مردم دارد. علل پیدایش و زمینه هایی که بستر را برای ظهور فرقه فراهم کرد گذشته از علل خارجی، نا عدالتیها، تحقیرها، توهینها، بی توجهی ها، نارضایتی مردم از عملکرد حکمرانان.... بود. اما علل شکست باز دلایل روشنی داشت، نمونه های آن عبارت بود از: فاصله افکار فرقه با مردم و روحانیت، مثلا برای مردمی که اکثر آن بی سواد بودند نگارش ترکی یا فارسی چه اهمیتی داشت؟ مردمی که صدها مشکل عمده داشتند برای آنها تدریس به زبان ترکی چه اولویتی داشت؟ مردمیکه هنوز به حق و حقوق خود آگاه نشده بودند فدرالیته یا حکومت بسیط چه مفهومی داشت؟ اینها از مصائب روشنفکری است که روشنفکر بجای اعتماد سازی، سر در لاک خود میکند و از نیازها و اولویتهای اصلی مردم غافل میماند. مردم فرقه را عامل روس میدانستند. کشوری که هیچوقت تجربه و خاطره خوشی از آن نداشتند. لذا وقتی هواپیمایی بالای سر تبریز پرواز کرد و اطلاعیه هایی ریخت و مردم متوجه شدند شاه مملکتشان داخل آن هواپیماست، در مردم حسی بوجود آمد که این شاه برای نجات ما آمده است! حال نجات از چی ؟ مهم نبود، مهم حسی بود که مردم برای اولین بار تجربه کردند، وخود را موظف به یاری آن دیدند.
همین حس و باور بها دادن شاه به مردم تبریز، بهاء سنگینی به فرقه داشت.
البته موضوع فرقه را به این راحتی نمیشود جمع بندی کرد هر چند در بحث حزب توده به برخی از علل شکست اشاره شد. اما درفرصتهای بعدی نیز ابعاد مهم دیگری مورد برسی قرار خواهد گرفت.
از ملاحظه شما عزیزان سپاسگزارم🙏🙏

احمد یغما